Zand in je ogen, labels in je hoofd

Zand

Een poosje terug gebeurde er iets dat mijn zelfreflectie weer even volledig op scherp zette. Er verscheen een vrouwelijke BN'er op TV en voor ik er erg in had riep er iets in mijn hoofd: "Bitch!". Ik floot mezelf onmiddellijk terug. Ken ik haar persoonlijk? Heeft ze mij ooit iets misdaan? Nee. Maar mijn beeld is gevormd door alles wat ik over haar gelezen heb. Weet ik of dat allemaal waar is? Nee. Weg met dat label in mijn hoofd dat ik onbewust aan haar gehangen heb, ben ik betoeterd! Van daaruit ging mijn brein verder de afgelopen dagen. Hoeveel van die labels heb ik in mijn hoofd? Waarschijnlijk volledig onterecht? En hoe kom ik daaraan? Mijn antwoord: Zandmannen. (M/V/O) Ik heb er geen beter woord voor. De mensen die ons elke dag weer zand in de ogen strooien. De meester manipulators, de afleiders, de illusie makers die ervoor zorgen dat wij gaan denken waar zij op aansturen.

Geen zorg, dit gaat geen epistel worden over complottheorieën hoor. Wel wil ik benadrukken dat ik ook beslist niet weet wat tegenwoordig "de waarheid" is. Ik heb geen idee. Het enige dat ik kan doen, net als de rest van de mensheid, is zoveel mogelijk mijn oordeel vormen op basis van eigen ervaringen en mijn onderbuikgevoel. Terug naar het door mij verzonnen begrip "zandman". Ik kijk graag, vaak en veel naar moordmysteries en ik merk dat het steeds vaker gebeurt dat ik de dader juist raad. En deze week besefte ik ineens hoe dat komt: ik laat me geen zand meer in de ogen strooien.

Er zijn maar drie zaken die er echt toe doen bij het oplossen van een moord en al het andere is bijzaak, afleiding, op het verkeerde been zetten, suggestie en manipulatie. Je moet kijken naar motief, gelegenheid en middelen. Pas wanneer je een verdachte hebt die zonder twijfel aan al die drie voldoet heb je een potentiële moordenaar. Hoe de rest van de personages ook door de auteur verdacht gemaakt worden. Ze zijn alleen een rookgordijn dat ervoor zorgt dat je je focus verliest.

In de reclame zie je veel van het zandmannen werk terug. Neem bijvoorbeeld pindakaas. We weten allemaal dat pindakaas veel calorieën bevat. In deze tijd waarin de meeste mensen eeuwig lijnen, hoe verkoop je dan toch je product? Ten eerste door nostalgie op te roepen. Wie is er niet groot mee geworden? Je Oma, je moeder, allemaal kochten ze pindakaas, waarom jij dan niet? Gooi daar overheen een campagne die laat zien dat topsporters ook allemaal pindakaas eten en klaar is het beeld dat het dan echt niet slecht kan zijn voor je. Terwijl wat je ècht zou moeten doen om te weten of het voor jou verstandig is om het te eten en zo ja, hoeveel: het voedingsinformatie etiket lezen. Cijfers en feiten.

Ook een leuke, benoemen wat er niet in een product zit om de aandacht af te leiden van wat er wél in zit. Ken je die schreeuwerige teksten "0% vet!"? Dan is het wijs om te lezen hoeveel suiker erin zit, dat het lichaam ook omzet naar, juist: vet. "Zonder kunstmatige kleur- en geurstoffen!" Ja? En wat zit er verder allemaal wél in? Dan hebben we nog de onterechte vergelijkingen die gebaseerd zijn op aannames. Bij winkel 1 kost belegen kaas €4,99. Winkel 2 zet daarop knallend op de voorpagina van de folder dat de belegen kaas bij hen maar €2,99 kost. Wat ze er uiteraard niet bij vertellen is dat je daarvoor bij winkel 1 een pond krijgt en bij winkel 2 een half pond. Reken maar uit. Die tip geef ik je graag mee: reken altijd de prijs per stuk/gram uit wanneer je gaat vergelijken. Ik trapte ooit bijna in een aanbieding voor vaatwastabletten die zeer aantrekkelijk leek, totdat ik uit ging rekenen wat de prijs per stuk was. Oeps.

Ook een bekende truc: de nu-of-nooit. Tot zelfs een aftelklokje op de site erbij. Als je nu niet koopt is de aanbieding weg en rest slechts eeuwige spijt... Nou nee hoor. De allerbeste truc is er eentje waar vooral massaal jongeren intrappen: iets wat doodgewoon is voorschotelen als buitengewoon. Neem schoenen. Het gaat er al heel lang niet meer alleen om of ze lekker lopen en betaalbaar zijn, nee, met de juiste schoen maak je een statement. Dus worden schoenen gemaakt (soms spuuglelijk) in een "limited edition", slecht zeer kort verkrijgbaar en slechts een zeer klein aantal beschikbaar. Als ze het helemaal bont willen maken moet je zelfs inschrijven en zelf naar de winkel komen en in de rij gaan staan om een paar te mógen kopen. Hele massa's trappen erin. De grap is alleen dat het daar niet stopt. Want omdat de schare mensen die erin trapt zó enorm groot is en er dus zó weinig schoenen zijn stijgen ze nog in waarde ook. Iets met kunstmatig aangewakkerde vraag- en aanbod. Nou ja, diamanten waren ook ooit niet meer dan mooi glimmende steentjes totdat iemand ze heel sneaky koppelde aan het bewijs van ware liefde.

Hoe vaak tuin jij erin?